مـقــدمـــه

اهـميـت و جايـگـاه انستيتـو پاستـور ايـران:

انستيتو پاستور ايران يک مرکز تحقيقاتي غير انتفاعی با طيف وسيعی از فعاليت‌های متنوع می‌باشد. فعاليت‌های اين مرکز در سه زمينه مختلف به طور توأم و در راستای پيشگيری از ابتلای به بيماری‌ها و درمان آن‌ها از طريق:

1- فعاليتهای بهداشتی عمومی 2- تحقيقات بيولوژيک
3 - آموزش اعمال می گردد.

1- فعـاليـت هـای بهـداشـتـی عـمـومـی:

اين انستيتو از نقطه نظر بهداشتی در تشخيص بيماری‌های متعددی نظير هاری، سل، ليشمانيوز، مالاريا، توکسوپلاسموز، تالاسمی، هپاتيت، ايدز، تب‌های هموراژيک ويروسی و غيره فعاليت موثري دارد. در پاره‌اي از موارد نيز مركز رفرانس آن بيماره‌ها همانند هاري محسوب مي‌گردد. در اين راستا، از نقطه نظـر توليـد واکسن و کيت‌های تشخيصی جهـت بعضی از بيماری‌ها از سال‌های گـذشتـه پيشگـام بوده است. به عـلاوه بخـش‌هايـی از اين انسـتيتـو نيز با فعاليت در زمينه ارائه خدمات به افراد نظير واکسيناسيون گامهـای مؤثری را در مسير بهداشت عمومی طی می‌نمايد.

2 - تحـقـيقـات بيـولـوژيـک :

امروزه درمان بسياری از بيماری‌هـا به دلايل اقـتـصادی، محـدوديت‌های ويژه‌ای دارد و نياز به دسترسی به واکسن‌های ارزان قيـمت بـيش از هـر زمـان ديگـری حائـز اهـميـت می‌باشد. به همين دليل انسـتيـتو پـاستـور ايران مبادرت به توسعه پـروژه‌هـايی نـموده است که هـدف آن طراحی واکسن‌های جديد، مؤثـر و ارزان می‌باشد. تشخـيـص مـلکولی بسياری از بيماری‌هـای ژنـتـيکی، عفـونی و متـابوليـکـی موضوع طرح‌های ديگـری است که در انستيـتو در حال انجام است. بسياری از تحقـيقات بيـولوژيک، سمت و سوی مبارزه با عوامل عفونی همانند ويروسی (هپاتيت هاری، آنفلـوانـزا، ايـدز) انـگلی (مالاريا، ليشمانيوز) باکتريايی (سل) و غيره را دارد. انستـيتـو پـاستور ايـران، اولـين مـرکز تحـقـيـقات کشور است که مـوفـق به راه اندازی و برقراری زمينه‌های تحقيقات مبتنی بر علوم جديد نظير بيوتکنولوژی و مهندسی ژنتيک گرديده است و اين مهم با عبور از مسير ارتباطات تنگاتنگ با مراکز علمی و تحقيقـاتی بين‌المـللی همانند انستيتو پاستور فرانسه، کارولينسکای سوئد، انسـتيتــوی بيوشيمی دانـشگاه لـوزان سوئيس امکان‌پذير گرديده است. عده ای از محققين اين انستيتو در همکاری با مـراکز بين الملل با اخذ حمايتهای مالی از WHO (سازمان بهداشت جهانی) پـروژه های مهـمی را در دست تحقـيـق و بررسی دارند.

3 - آموزش در انستيتو پاستور ايران:

اداره آموزش انستيتو پاستور ايران در سال 1362 زير نظر معاونـت آموزشی و پژوهشی وقت انستيتو، جناب آقای دکتر مهدی آسمار, فعاليت خود را با بـرگزاری دوره های آمـوزشی کوتاه مدت همانـند آمار، کامپيـوتر، زبان فرانسه، زبان انگـليسی، حشره‌شناسی و بيـوشيمی آغاز نمود. درسال 65 با تـوجه به پـيشرفت عـلم بـيـوتکنـولوژی در جهان و به منـظور ارتقـاء کيـفی فعـاليتهای عـلمی انستـيتو پـاستور ايـران در زمينـه های پـژوهش و تـوليد و به لحـاظ امکانات و تجهـيزات مـوجود در بخشـهای مختـلف انستيتـو، تصميم به ايجاد دوره های Ph.D گـرفته شد و اين پيشنهاد توسط جناب آقای دکتر احد ميلانی‌نيا، رئيس وقت انستيتو به وزارت متبوع اعلام گرديد. تهيه و تدوين واحدهای درسی دوره تخصصی PhD فـرآورده‌هـای بيولوژيک با همکاری بی‌شائبه تنی چند از صاحبنظران همچون سرکار خانم دکتر نسرين معظمی رئيس بخش بيوتکنولوژی سازمان پژوهـشهای علمی و صنعتی ايـران، جناب آقای دکتر عباس شجاع الساداتی معاون پـژوهـشی دانشگاه تـربيت مدرس و ... انجام و به شورای بـرنامه‌ريزی ارائه گرديد. سرانجام مجوز تأسيس دوره دکتری PhD فرآورده های بيولوژيک درتاريخ 27/8/70 به تصويب رسيد و مقرر گرديد انستيتو پاستور ايران با همکاری سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ايران، سازمان انتقـال خـون ايران، مؤسسه تحقيقات واکسن و سرمسازی رازی، مرکز مطالعات مهندسی ژنتيک و دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، نسبت به برگزاری دوره فوق‌الذکر اقدام نمايد. اولين پذيرش دانشجو در بهمن ماه سال 70 با تعداد 9 نفر دانشجو صورت پذيرفت. با توجه به توانائی های بالقوه انستيتو پاستور ايران و تجربيات کسب شده در سال 1377 برگزاری دوره دکتری فرآورده های بيولوژيک به طور مستقـل به انستيتو پاستور واگذار گرديد. درحال حاضر یازده دوره دانشجو دراين رشته پذيرفته و 58 دانشجو دانش آموخته گرديده اند.

از سال 1372 نيز اداره آموزش مبادرت به پذيرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد باکتری شناسی نموده است که جمعاً 15 دانشجو پذيرفته و دانش آموخته گرديد. چهار دوره نيز دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد ميکروب شناسی پذيرش داشته است. يکی ديگر از موفقيت های اداره آموزش اجراء دوره PhD بيوتکنولوژی داروئی از سال 1383می باشد که طی سه دوره 16 دانـشجـو پـذيـرفته شده که 3 دانشجو دوره اول در مرحله گذراندن دوره پژوهشی خود میباشند.

کادر آموزشی اداره آموزش از بدو تأسيـس تاكنون خانم ها: زهرا آقائی تبريزی، فريبا مخبـر دوران، مهـنـاز مـنـصوری، فـاطـمـه کشـتـی آراء بوده اند.

مديـران آموزش از بدو تأسيـس تاكنون بـه ترتـيـب: آقـايـان دکتـر مهدی آسـمار، دکترپـرويـز قـدمـلی، دکتر مسعود اميـن زاده، دکتر ناصر نقدی، دکتر سعيد بــوذری و خانـم دکتـر سيـمـا رأفـتـی سیدی یـزدی بوده اند و در حال حاضر نيـز آقای دکتر محمد علی شکرگذار مـديـريـت آموزش را عهده دار میباشند.

با عنايت به رسالت سنگين انستيتو پاستور ايران در راستای توليد محصولات بيولوژيک، واکسن و کيت های تشخيصی پاره ای از بيماری ها و مبارزه مداوم با بيماری هـای عفونی و با توجه به پيشرفت علم بيوتکنولوژی و دانش فنی توليد فرآورده های نوترکيب، توليد آنتی بادی های منوکلونال و معرفی PCR جهت تکثير قطعات DNA در جهان، انگيزه لازم در مسئولين وقت انستيتو پاستور ايران برانگيخته شد تا در همگامی با علوم و نگرش جديد در حوزه علوم زيستی مبادرت به تأسيس و پذيرش دانشجو در رشته فرآورده های بیولوژیک نمایند.

اين تلاش بدان منظور اعمال گرديد تا بتوانند با شبيه سازی آموزشی و پژوهشی مناسب و استاندارد به تربيت نيروی متخصص در حوزه علوم زيستی اقدام نمايند و از اين طريق موفق گردند که در آينده از اين رشته به عنوان يکی از گرايش های مدرن علم پزشکی استفاده نمايند و راهکارها و الگوهای جديد را برای مواجهه با عوامل بيماريزای جامعه بشری ارائه نمايند. نيل به اين اهداف جز با هماهنگی و همگامی با ريتم تند و سريع اين حرکت در کشور با حرکت جامعه جهانی ميسر نمی گرديد.

اولين دوره اين رشته در سال 1370 با پذيرش 9 دانشجو آغاز گرديد. چون مهم ترين مرکز توجه رشته فرآورده های بيولوژيک، فرآيند تکنولوژی DNA رکامبينانت می باشد لذا اين حوزه به عنوان ابزاری در پروژه های تحقيقاتی دانشجويان در موضوع بررسی و شناخت ژن هـای مختلف، جدا سازی و تغييـر آن هـا، بيان ژن هـا در ميزبان های مختلف مطرح گرديد تا امکان شناسائی ژن ها و پروتئين هايی که توسط آنها کد می گردند فراهم آيد و همچنين نقص های ژنتيکی موجود در پاره ای از بيماريهای ژنتيکی مورد مطالعه واقع گردد. بعضی از پروژه های دانشجوئی نيز معطوف به بيان محصولات ژنی ويژه با کاربردهای داروئی گرديد که از نمونه آنها، هورمون ها، واکسن ها و ساير ترکيبات يا فرآورده های بيولوژيک را می توان نام برد.

مطالعه استراتژی های نوين ژن درمانی برای بعضی از بيماريهای ژنتيکی، طراحی با قابليت بالا در تشخيص ملکولی بسياری از بيماريها که می تواند بالقوه راه گشای مشکلات پزشکی بيشماری در کشور در حوزه بيماريهای عفونی، ژنتيکی و غيره باشد. موضوعات ديگری از سوژه‌های تحقيقاتی دانشجويان اين رشته را مشتمل می گردد. پروتئينهای رکامبينانت مهندسی شده با امتيازات ويژه در مقايسه با فرم طبيعی و معمول نيز موضوع پاره ای ديگر از مطالعات تحقيقاتی دانشجويان بوده است. آموزش دوره‌های اوليه دانشجويان فرآورده های بيولوژيک به لحاظ نوين بودن اين زمينه در سطح کشور، با استفاده از دانش علمی و فنی محققين و اساتيد روسی و تحت نظر مرکز مطالعات رياست جمهوری وقت تحقق يافته است.

در راستای دوره های آموزشی بسياری از عناوين نوين در زمينه بيوتکنولوژی و مهندسی ژنتيک در سطح جهان نيز از طريق برگزاری سمينارها و workshop ها با استفاده از نيروهای ايرانی متخصص مقيم خارج از کشور، محققين روسی برگزار کننده دوره های آموزشی و پژوهشی و همچنين ساير محققين مدعو، مبادرت به انتقال اطلاعات روز به دانشجويان رشته فرآورده های بيولوژيک نموده است. کل دانشجويان پذيرفته شده در رشته فرآورده های بيولوژيک تا دوره یازدهم 81 نفر می باشد که تاکنون 58 نفر از آنان دانش آموخته گرديده اند. بالغ بر 50 مقاله به زبان انگليسی از دانشجويان در مرحله پيش از دفاع از پايان نامه تحصيلی و در ژورنال های معتبر علمی درجهان به چاپ رسيده است.

با توجه به وجود دانشکده های متعدد داروسازی در سراسر کشور باعنايت به اينکه بخش عظيمی از داروهای مورد نياز کشور از خارج وارد ميگردند لذا ضرورت ايجاد يک دوره تکميلی وتخصصی جهت آموزش داروسازان در زمينه نسل جديد داروهای رکامبينانت موضوعيت يافته و عامل اساسی در راه اندازی رشته مذکور بوده است. يکی از اهداف عمده تأسيس اين دوره رفع کمبودها و تأمين نيروی انسانی ماهر برای دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتی صنايع داروئی بوده است. در اين رشته دانشجويان جهت مقطع PhD پذيرفته می گردند و تخصص آنها با طراحی و ساخت داروهای نوين مبتنی بر تکنولوژی رکامبينانت و بيوتکنولوژی تبيين می گردد. پذيرش دانشجو در اولين دوره اين رشته در سال 1383 آغاز گرديد.

رشـتـه مـيـکـروب‌شنـاسـی (کارشناسی ارشد):

اهـمـيت بـيمـاری هـای عـفـونی به عنوان يک مسئله بهداشتی هنوز در پاره ای از کشورهای جهان، علی رغم همه پيشرفت های ملکولی در تشخيص و درمان اهميت بسزائی دارد. رجعت بيماری های سل و مالاريا در جهان و همچنين پيچيده تر گرديدن تابلوی بسياری از بيماری های عفونی به لحاظ توسعه فزاينده مبتلايان به بيماری ايدز، بخشی از مشکلات بهداشتی مطرح در حوزه کنترل، تشخيص و درمان بيماريهای عفونی می باشد. در پاسخ به اين معضلات، تربيت متخصصين علم ميکروبيولوژی راهکار مناسی را در مرتفع سازی مشکلات تـشخيـصی، پـیدايش و ظهور سويه های مقاوم به آنتی بيوتيک و طبيعتاً موانع موجود در راه درمان مناسب مبتلايان، در پاسخ به ضرورت کنترل بهداشتی در جامعه را مطرح مینمايد. رشته ميکروب- شناسی با گرايش پزشکی، در راستای اهداف اوليه مؤسسين انستيتو پاستور ايران، مبنی بر مقابله با بيماری های عفونی و تحقيق در زمينه اين بيماری ها در سال 1372 در مقطع کارشناسی ارشد باکتری شناسی در انستيتو پاستور ايران تأسيس گرديد و حاصل آن 15 دانـش آمـوخـتــه می بـاشد و در چـهـار دوره کـارشنـاسی ارشـد میکروب شناسی از 13 نفر پذیرفته شده 6 نفر دانش آموخته گردیده اند.